BM Genel Sekreteri Kofi Annan’ın daveti üzerine New York’a giden KKTC lideri Denktaş ve Rum kesimi lideri Klerides, Genel Sekreter’le üçlü zirvede bugün bir araya gelecek.

3 Ekim— New York’ta düzenlenen zirvede, BM Genel Sekreteri Kofi Annan’ın Türkiye’deki 3 Kasım seçimleri sonrasında sunmayı planladığı çözüm planını iki tarafın liderleriyle birlikte değerlendireceği belirtiliyor. Kofi Annan, liderlere olası belgeyle ilgili ipuçları vereceği bu zirvede, tarafların tepkilerini ölçmeye çalışacak.

Diplomatik kaynaklara göre üçlü Kıbrıs zirvesi, temelde yeni bir belgenin son hazırlığı şeklinde tanımlanabilir. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Kofi Annan, Kıbrıs Rum Yönetimi Lideri Glafkos Klerides ve KKTC Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş’la yarın ayrı ayrı görüşmelerde bulunacak. Daha sonra üçlü akşam yemeğinde bir araya gelecek. Annan, doğrudan görüşmelere gözlemci olarak katılan Kıbrıs özel temsilcisi Alvaro de Soto’dan da brifing alacak.
Bu görüşmelerde Kofi Annan’ın Birleşmiş Milletler’in Kıbrıs’ta kalıcı çözüme yönelik somut bir adım atma hazırlığı içinde olduğunu taraflara bildirmesi bekleniyor.

Son rötuşları yapılacak olan belgenin sunulmasının ardından, Rum kesiminin üyeliğine ilişkin kararın alınacağı Aralık ayındaki Avrupa Birliği zirvesine kadar çözüme varılması için kısa bir süre kalmış olacak.

EN ÖNEMLİ PÜRÜZLER
Birleşmiş Milletler diplomatları için New York zirvesi, Kıbrıs’taki görüşme maratonunun koşulacak ‘son metreleri’ olarak tanımlanıyor. Bu son metrelerde Genel Sekreter Kofi Annan’ın karşısında duran en önemli iki engel ise Rum tarafının Avrupa Birliği’ne üyelik başvurusunun sonuçlanma ihtimali ve Türk tarafının iki egemen devletin eşit statüde kabul görmesi gerektiğini savunan talebi. Özellikle eşit siyasi statü talebinde bir orta yol arayışının New York zirvesinin en önemli konularından biri olacağı belirtiliyor.

GÖRÜŞMELER ARALIK’A KADAR BİTMEYEBİLİR
Aralık ayında yapılacak olan AB zirvesinde, 2004 yılında birliğe dahil edilecek olan aday ülkeler açıklanacak. AB, Aralık ayına kadar Kıbrıs’ta çözüme varılmasını istiyor. Nitekim sadece Kıbrıs Rum kesiminin üyeliğe kabul edilmesi, pek çok zorluk yaratabilir. Ancak BM Genel Sekreteri Annan, görüşmelerin Aralık ayı sonrasına kalabileceğini belirtti. New York’ta Kıbrıslı gazetecilerin sorularını yanıtlayan Annan, “AB zirvesine kadar konular çözüme kavuşmazsa, görüşmelerin zirveden sonra da süreceğini düşünüyorum” diye konuştu.

RANDEVU PARİS’TE VERİLMİŞTİ
BM Genel Sekreteri Annan, KKTC Cumhurbaşkanı Denktaş ve Rum Kesimi lideri Klerides’le 6 Eylül’de Paris’te bir araya gelmişti. BM Genel Sekreteri, görüşlerini açıklamış ve liderlerin Ada’ya dönerek bu görüşler üzerinde çalışmasını istemişti. Annan, tarafları 3-4 Ekim tarihlerinde New York’ta buluşmaya davet etmişti.

ANNAN PLAN SUNMAYACAK
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Kofi Annan, New York’ta yapılacak görüşmelerde Denktaş ve Klerides’e herhangi bir plan sunmayacağını doğruladı.
Annan, Denktaş ve Klerides’i New York’a adadaki ikili görüşmelerde sağlanan ilerlemeyi ilk elden öğrenmek amacıyla çağırdığını ifade etti. “Yılın sonu yaklaşıyor” diyen Kofi Annan, “Bu nedenle kendileriyle görüşmek istedim” diye konuştu.
Bir gazetecinin, “Liderlere herhangi bir plan sunacak mısınız?” şeklindeki sorusu üzerine genel sekreter, “Söylediklerimden fazlasını yapmak niyetinde değilim” yanıtını verdi.

DENKTAŞ OPERASYON GEÇİRDİ
BM Genel Sekreteri ile görüşmelerde bulunmak üzere New York’a gelen ve burada kendisine bu sabah Methodist hastahanesinde anjiyo yapılan KKTC Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş’ın durumunun iyi olduğu açıklandı. Anjiyonun ünlü Türk kalp cerrahı Mehmet Öz tarafından yapıldığı belirtildi.
Denktaş’ın bugün kalmakta olduğu Millenium Hotel’deki odasına dönmesi ve daha sonra ABD Dışişleri Bakanlığı Kıbrıs Özel Temsilcisi Thomas Weston ile görüşmesi bekleniyor.

’İLHAK DURUMUNDA AB UMUDU BİTER’
Diplomatik gözlemcilerin, herhangi bir “ilhak” durumunun Ankara’nın Brüksel ile ilişkilerinde büyük bir yara açacağına işaret ettikleri belirtilen yazıda, aynı çevrelerin, NATO içindeki tek Müslüman üye olan Türkiye’nin bu durumda AB üyeliğiyle ilgili bütün ümitlerinin de kırılacağı görüşünde olduğu belirtildi.

New York’a varışında Rum gazetecilere yaptığı açıklamada, Klerides, “Bir değişiklik olacaksa, bu ancak kasım seçimlerinden sonra olabilir. Türk hükümetinin tutumu aynıdır ve bizden adada 2 egemen devlet bulunduğunu kabul etmemizi istiyorlar" dedi

Mektup diplomasisiyle başlayan süreç

Kıbrıs’ta dolaylı görüşmelerin kesilmesinin ardından iki lideri yeniden bir araya getiren süreç, geçen yıl sonunda Rauf Denktaş’ın, Glafkos Klerides’i mektup diplomasisiyle masaya çağırmasıyla başlamıştı.

Denktaş ve Klerides’in Aralık ayında bir ilke imza atarak birbirlerini karşılıklı ziyaret etmesi, 16 Ocak’taki doğrudan görüşme sürecinin büyük bir beklenti ve iyimserlik havası içinde başlamasına yolaçtı. Kıbrıs Rum Kesimi, Avrupa Birliği üyeliğiyle ilgili kararın verileceği Kophenag zirvesi için geri sayıma başlarken, Denktaş’ın bir çerçeve anlaşması için Haziran ayını hedef göstermesi, çözüme yönelik umutları daha da büyüttü. Bir anda herkes; “Aynı zamanda iki eski dost olan liderler bu kez galiba bu işi çözecek” demeye başladı.

SOMUT BİR SONUÇ YOK
Ancak görüşmeler ilerledikçe başlangıçtaki iyimserlik ve umudun yerini temkinli bir bekleyiş aldı. Birinci, ikinci, üçüncü tur derken görüşmelerin tahmin edilenden yavaş ilerilediği ve ortaya pek de somut bir sonuç çıkmadığı anlaşıldı.
Birleşmiş Milletlerin yanısıra İngiliz ve Amerikalı arabulucuların süreci hızlandırmaya yönelik girişimlerinden netice alınamadı ve olası bir çerçeve anlaşma için Haziran yerine yıl sonu konuşulmaya başlandı.

BM GENEL SEKRETERİ ADA’DA
Mayıs ayında ise ada, uzun yıllar sonra BM Genel Sekreterini ağırladı. Kofi Annan’ın Kıbrıs’ta Denktaş ve Klerides’le süreci hızlandımaya yönelik yaptığı görüşme, BM’nin sorunun çözümü yönündeki kararlılığının göstergesi olarak yorumlandı. Ancak Annan Ada’dan “eli boş” ayrıldı.
Verilen kısa aralar dışında haftada iki kez bir araya gelen liderler, 6. turunu da tamamlamış durumda. Geçen 9 ayda tam 58 kez bir araya geldiler ve saatlerce müzakerelerde bulundular, ancak başta egemenlik olmak üzere, göçmenler ve toprak gibi kilit konularda da anlaşmaya varamadılar.

KLERİDES BASKI YAPILMASINDAN YANA
Görüşmelerden , Türk tarafının egemenlik konusundaki ısrarı yüzünden sonuç çıkmadığını söyleyen Klerides uluslararası toplumun daha etkin bir tutum izlemesi ve dolaylı yoldan, Denktaş’la Ankara’ya baskı uygulamasından yana. Klerides’in New York’a hareket etmeden önce, önceki gün yaptığı açıklamayla gelinen noktanın ciddiyetini de ortaya koyuyor:
“Kıbrıs 1974’ten beri en kritik günleri yaşıyor. Adanın geleceğini önümüzdeki aylarda yaşanacak çetin diplomasi savaşları belirleyecek.”

DENKTAŞ’TAN ENTEGRASYON UYARISI
Denktaş ise AB’ye yönelik mesajında, Rumların üyeliğinin kabulü halinde, Türkiye ile entegrasyona gidileceğini vurguladı. Aralık ayındaki Kopenhag zirvesi yaklaşırken, başta AB olmak üzere, ABD ve BM de tedirgin. Rumların tek taraflı birliğe kabulünün, AB-Ankara ilişkilerine büyük bir darbe vurmasından kaygı duyuluyor. Böyle bir durumda, çözüm girişimlerinin son bulması ve Ada’daki bölünmüşlüğün kesinlik kazanacak olması da AB yetkililerini düşündürüyor.

TÜRK-YUNAN KRİZİ
Endişe edilen bir başka nokta ise, Rumların üyeliğine Ankara’nın göstereceği tepkinin Yunanistan ile Türkiye arasında da yeni bir krize yolaçması. Rumların üyeliğinin kabul edilmemesi durumunda ise Yunanistan’ın tüm genişleme sürecini kilitleyebileceği konuşuluyor.
Bu çıkmazlar içinde, endişelerin gerçeğe dönüşmesini engeleyecek anahtar, Kıbrıs sorunun Kopenhag zirvesinden önce çözümünde, en azından bir çerçeve anlaşmaya varılmasında görülüyor. Aralık ayı yaklaşırken, ulusalararası toplum, yüzyüze görüşmelerden bir sonuç alamayan liderlere daha fazla müdahale etmeye hazırlığında.